متخصصان رشته های مختلفی چون مهندسی، پزشکی، علوم اجتماعی و یا روان شناسی در توضیح و تبیین بلایای طبیعی و آثار آن، به شکل معمول سنتی، از زاویه دید تخصصی خود نگریسته و به مطالعه و پژوهش پرداخته اند. مقاله حاضر می کوشد تا ضرورت برخورداری از دید و نگرشی کلان تر را در حوادث غیرمترقبه تبیین کند.وقوع زلزله در یک منطقه روستایی عقب افتاده و فقیر در مقایسه با یک منطقه شهری توسعه یافته و غنی، آثار و پیامدهای کاملا متفاوتی دارد. از این رو هنگام مطالعه در باب حوادث و بلایای طبیعی محققان رشته های مختلف باید با یکدیگر در تعامل و تبادل باشند.

همان طور که در سخن سردبیری شماره گذشته اشاره گردید، از دیدگاه سلامت روزها به فراخور مسایل و موقعیت های پیش آمده عناوین خاصی را به خود اختصاص می دهند. نگاهی به تقویم پاییزه سازمان جهانی بهداشت (WHO)  World Health Organization نشان می دهد که در ماه اکتبر سال 2008 میلادی دو روز مهم وجود دارد: نخستین روز 8 اکتبر (17مهر ماه) به عنوان روز بین المللی لذرای کاهش بلایایی طبیعی International Day for Natural Disasters Reduction و دومین روز 17 اکتبر (26 مهر ماه) با عنوان روز بین المللی برای ریشه کنی فقر International Day for the Eradication of Poverty  گرفته است.

طرح مساله: این مقاله در تلاش است تا با محور قرار دادن فلسفه حقوقی و سیاسی معاصر به این سوال پاسخ دهد که چگونه می توان دولت را ملزم به ترمیم خرابی های حاصل از بلایای طبیعی، یعنی حوادثی که دولت نقشی در وقوع آن ها ندارد، دانست.روش: نظر به این که موضوع مورد بررسی در این نوشته، جنبه نظری داشته است و از موضوعات فلسفه حقوقی و سیاسی به حساب می آید روشن است که روش مورد استفاده در تهیه این مقاله، روش صرفا کتابخانه ای است که در آن با جمع آوری نظرات و ایده های متفکرین، محتوای مقاله شکل یافته است.یافته ها: سه نظریه «مصلحت عمومی با ایده خدمت عمومی»، نظریه «قرار داد بیمه با محتوای دو ایده پرداخت مالیات و مالکیت حقیقی افراد بر منابع ثروت» و بالاخره نظریه «تضمین مشروعیت با ایده های حقوق طبیعی، قرارداد اجتماعی و برابری در فرصت» می توانند در توجیه مسوولیت دولت مورد استناد قرار گیرند.نتایج: نظریه تضمین مشروعیت با ایده برابری در فرصت، مناسب ترین نظریه در توجیه مسوولیت دولت است. نظریه مصلحت عمومی به دلیل استثنایی بودن حادثه طبیعی، نظریه قرارداد بیمه به دلیل عدم امکان محاسبه سهم افراد از منابع ثروت و بالاخره ایده های حقوق طبیعی و قرارداد اجتماعی به دلیل توسعه زیاد دامنه حقوق انسان از استحکام کمتری برخوردارند.

در دهه های گذشته، مخاطرات طبیعی خسارات اقتصادی و تلفات جانی زیادی به کشور تحمیل کرده است. وقوع مخاطره، دارایی خانوار را به طور جدی در معرض خطر می دهد و با کاهش درآمد و پس انداز، سبب کاهش سطح رفاه آنان می شود. پس از وقوع مخاطره، بار مالی سنگینی به منظور کمک رسانی به آسیب دیدگان و بازسازی اماکن تخریب شده بر دوش دولت گذاشته می شود؛ اما با برنامه ریزی صحیح و اجرای اقداماتی پیش از وقوع با هدف کاهش خطر مخاطرات طبیعی، می توان هزینه های تحمیل شده را به شدت کاهش داد و بحران را مدیریت کرد. کشورهای توسعه یافته نیز از رویکرد پیشگیری به عنوان راهکاری برای کاهش خسارات استفاده می کنند. سرمایه بخش ساختمان در ایران سهم بزرگی از کل سرمایه گذاری را در بر می گیرد و به همین دلیل، یافتن راهکاری که در صورت بروز مخاطرات طبیعی - که اصلی ترین عامل تخریب ساختمان هاست - از نابودی ثروت ملی جلوگیری کند، ضروری است. در پژوهش حاضر که از بعد هدف، کاربردی و دارای ماهیت توصیفی است، پس از بررسی پیشینه بیمه زلزله در آمریکا و ژاپن به عنوان نمونه های برتر در صنعت بیمه، به مطالعه صنعت بیمه کشور پرداخته شده و سپس با معرفی مدلی مفهومی که از نوآوری های این مطالعه محسوب می شود ، موثرترین راهکار برای جبران خسارت های ناشی از مخاطرات و به ویژه زلزله معرفی شده است. بررسی ها حاکی از آن است که برای مدیریت مخاطرات طبیعی، بیمه به عنوان نهادی که ریسک را میان بیمه گزاران توزیع می کند، به عنوان مهم ترین و موثرترین راهکار به ویژه در کشورهای توسعه یافته استفاده شده است. با استفاده از الزامات قانونی، نرخ گذاری مناسب و عادلانه برای حق بیمه و حمایت های دولت از برخی اقشار جامعه، می توان کمبود تقاضای موجود برای بیمه زلزله را رفع کرد و با افزایش حجم نقدینگی، زمینه توسعه صنعت بیمه را فراهم آورد. همچنین، بیمه زلزله به ساخت و ساز مقاوم و استاندارد در برابر زلزله می انجامد که در بلندمدت خسارت ها را به کمترین حد می رساند.

شهرک ماسوله در حدود 60 کیلومتری مرکز استان گیلان (رشت) و در 30 کیلومتری جنوب غربی شهرستان فومن در ناحیه ای کوهستانی و جنگلی با ارتفاع 1050 متر از سطح دریاهای آزاد در دامنه ای صخره ای با معماری منحصر به فرد در ایران و حتی  در جهان قرار گرفته است. این شهرک از نظر هماهنگی معماری با محیط طبیعی و جغرافیایی خود بی نظیر بوده و طی شماره 1090 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. لذا حفظ و نگهداری و تماشای این مجموعه در وضعیت کنونی و آینده از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. ولی این شهرک در حال حاضر مواجه با خطرات طبیعی نظیر ریزش سنگ، سیل، رانش روانه کلی، زلزله، تصرف به منظور توسعه عمرانی و انسانی مواجه می باشد که احتمال خطر را در این ناحیه به حداکثر می رساند. از طرفی شواهد نشان می دهد که مکان اصلی ماسوله در 5 کیلومتری بالاتر از ماسوله جدید ماسوله قدیم با آثار و بقایای انسانی از قبیل سنگ کوره وجود داشته است که در حال حاضر جزو آثار باستانی محسوب می گردد و باید محافظت گردد. این مکان به دلایل طبیعی ویران شده و ماسوله جدید در فاصله 5 کیلومتر پایین تر از مکان قبلی بنا شده است. در طول 90 سال اخیر 120000 نفر در ایران جان خود را با حوادث طبیعی از دست داده اند و حدود 300000 خانه مسکونی تخریب شده است درصورتی که در جنگ تحمیلی عراق به ایران 400000 واحد مسکونی از بین رفته است و در 25 سال اخیر 6 درصد تلفات جانی ناشی از حوادث طبیعی جهان مربوط به ایران بوده است و از 40 نوع بلای طبیعی موجود در جهان 36 نوع آن در ایران به وقوع پیوسته است.  شناسایی خطرات طبیعی ماسوله از روش مطالعات میدانی و با استفاده از مطالعات اسنادی و آمارهای هواشناسی و هیدرولوژیکی در چارچوب اجرای یک طرح پژوهشی در دانشگاه آزاد اسلامی رشت در سال 1380 بوده است. این مقاله کوشش دارد ضمن معرفی مکان جغرافیایی ماسوله قدیم به دانش پژوهان خطرات طبیعی که در چارچوب جغرافیای طبیعی ماسوله جدید را تهدید می کند  شناسایی نموده و آن را به برنامه ریزان معرفی نماید تا همواره آیندگان نشانی از گذشته نیاکان خود داشته باشد.               

سابقه و هدف: استفاده از خون و فرآورده های خونی یکی از نیازهای مهم بخش بالینی می باشد و از آن جا که احتمال انتقال عفونت به دنبال تزریق خون وجود دارد ، خون گیری باید فقط از اهدا کنندگان انتخاب شده بر اساس معیارهای بین المللی صورت گیرد. یکی از اولویت های سازمان های متعبر انتقال خون در سراسر دنیا و کشور ما جهت تهیه خون سالم، اصلاح روش های پذیرش اهدا کننـده مـی باشد. به نظر می رسد در حال حاضر روش های اخیر فقط در زمان عادی و شرایط غیر بحرانی کاربرد دارد و در شرایط بحران، مثل هجوم اهدا کننده خون بعد از وقوع زلزله شهرستان بم برای اهدای خون، استفاده از این روش ها عملا امکان پذیر نمی باشد. این پژوهش برای جواب به این سوال که آیا در چنین شرایطی سلامت خون به خطر می افتد یا خیر انجام گردید.مواد و روش ها: مطالعه انجام شده از نوع مقطعی مقایسه ای بود. در این تحقیق 4188 واحد خون شامل 2094 واحد، خون هایی که بلافاصله بعد از زلزله بم در روزهای 05/10/1382 و 06/10/1382 در پایگاه های انتقال خون و بیمارستان های استان چهار محال و بختیاری با هدف خون رسانی به آسیب دیدگان زلزله بم اهدا گردیدند به عنوان گروه مورد و 2094 واحد شامل خون هایی که از تاریخ 82.06.29 تا روز قبل از بحران یعنی 04/10/1382 در پایگاه های انتقال خون استان طبق روش های کلاسیک اهدای خون جمع آوری گردیده بودند به عنوان گروه شاهد مورد ارزیابی قرار گرفت. روی کلیه خون های شاهد و مورد آزمایش های الیزا مربوط به ویروس های هپاتیت B، هپاتیت C و ایدز صورت پذیرفت. در صورت مثبت بودن هر یک از آزمایش های گفته شده، آزمایش الیزای بار دوم انجام شد و در صورت مثبت بودن الیزای بار دوم روی این نمونه ها آزمایش های تاییدی (Confirmatory Test) وسترن بلات و RIBA انجام گردید. کلیه مراحل آزمایش ها روی گروه شاهد و گروه مورد به طور یکسان انجام پذیرفت.یافته ها: بررسی نتایج نشان می دهد که بین گروه شاهد و مورد با استفاده از آزمون دو جمله ای (Binomial) تفاوت معنی داری در سطح 5% اطمینان در میزان بروز هپاتیت B و هپاتیت C، قبل و بعد از بحران وجود دارد. (P<0.001)ولی  در میزان بروز HIV بین گروه شاهد و مورد تفاوت معنی داری مشاهده نگردید.نتیجه گیری: بالا بودن نسبت موارد مثبت سرولوژیک در گروه مورد نسبت به گروه شاهد (میزان معنی داری82/0 در مورد هپاتیتB  و 001/0 در مورد هپاتیتC) نمایان گر این است که خطر انتقال عفونت های ویروسی به دنبال تزریق خون های جمع آوری شده بعد از شرایط بحران نسبت به غیر بحران بیشتر است و برای کاهش این خطر پیشنهاد می گردد خون گیری و اهدای خون درشرایط بحران با اعمال مکانیسم های کنترلی مدیریت گردد.